|
 |
|
| Laf ola denetimden anlamlı
denetime... |
Türkiye
nin
temel sorunlarından biri de asker, sivil tüm kamu kuruluşları,
vakıflar
ve belediyeler –artık aklınıza ne gelirse-, harcamalarının
gerçek
anlamda bir denetim süzgecinden geçmiyor olmasıdır.
Ancak, harcamaların
şeffaf ve hesap verilebilir hale getirilmesinin
önünü açan ve 2003
yılında kabul edilen Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu nun
(KMYKK)
2005 ocak ayında yürürlüğe girmesinin
ardından, pek çok kamu
kuruluşunda bir ölçüde denetim mekanizması
oluşturuldu ama yeterli
değil. Dört yıldır tozlu raflarda bekletilen Sayıştay Yasa
Tasarısı nın, üzerinde yapılan yeni değişikliklerin ardından
pazartesi
günü Meclis e sevk edilmesiyle, genelde
kâğıt üzerinde kalan mali
denetimin yerine vergilerimizin hesabını daha rahat
sorgulayabileceğimiz bir denetim sistemine geçilmesinin
önü açıldı.
Daha önce kanunlaşan kimi reform projelerinde olduğu gibi
Sayıştay
Kanunu nun uygulanması sırasında, harcamalarının hesabını vermekte
direnen kurumların başında gelen TSK nın ilk başlarda sorun
çıkartması
kaçınılmaz. Zira mevcut Sayıştay Kanunu da TSK nın
harcamalarına
sınırlı da olsa denetim getirmesine karşın, geçmişte,
Sayıştay
denetçilerinin karargâh kapılarından geri
çevrilip, içeri alınmadıkları
olaylarını bu köşede yayımlamıştık.
Diğer kamu kuruluşlarının
yanı sıra TSK ya, gerek Milli Savunma Bakanlığı yoluyla tahsis edilen
askerî bütçenin gerekse
bütçe dışında savunmaya ayrılan kaynakların
Sayıştay yoluyla Meclis tarafından denetimini öngören
KMYKK
ya
istinaden Şubat 2004 tarihinde bir yönetmelik kabul edilmişti.
Bu
yönetmelik, TBMM Başkanı nın talebiyle Sayıştay ın,
askerî bütçe ve
bütçe dışı savunma harcamalarının denetlenmesinin
önünü açmıştı. Ancak
bu yönetmelik de bir türlü yayımlanamadı.
Askerî harcamaların sivil otoritece denetimini
öngören üçüncü
düzenleme ise Anayasa da yapılan değişiklik ile
gerçekleşti.
Kamuoyunda
8. Uyum Paketi olarak bilinen yasal düzenleme ile 7 Mayıs 2004
tarihinde Anayasa nın 160. maddesinin son fıkrasında değişiklik
yapıldı. Bu değişiklik ile; TSK nın elinde bulunan devlet mallarının
TBMM adına Sayıştay tarafından denetlenmesi ilkesi getirilerek, bu
konudaki gizlilik perdesinin kalkmasında doğru bir adım atıldı.*
Ancak
gerek yönergenin gerekse Sayıştay Kanunu nun
çıkmamış olması, askerî
bütçenin, Savunma ya ayrılan
bütçe dışı kaynakların** ve taşınmazlar ve
silahlar olarak tanımlayabileceğimiz devlete ait askerî
malların
denetiminin yapılmasını bugüne kadar engelledi.
Diğer yandan,
Savunma ya ayrılan ve Maliye Bakanlığı bütçe
tablosunda görülmeyen
kaynaklar arasında yer alan ve kısa adıyla SSDF olarak bilinen Savunma
Sanayii Destekleme Fonu nun, yeni bir kanuna gerek olmaksızın
denetlenebileceği yolunda Sayıştay 24 Temmuz 2008 de bir karar almıştı.
Bu kararın akabinde SSDF gelirlerinin Sayıştay tarafından denetlenip,
denetlenmediği bilinmiyor.
SSDF gelirleri arasında, şans
oyunları, gelir ve gider vergisi, yakıt tüketim vergisi, alkol
ve tütün
mamullerinden alınan paylar ve hafif ateşli silahlardan elde edilen
gelirler de bulunuyor. Bu fondan elde edilen gelirler silah tedariki
için kullanılıyor.
Savunma dışı kaynaklar dahil askerî
harcamaların gerçek anlamda denetimi, en başta,
–sanılanın aksine,
şeffaf bir süreçten geçeceği
için- bu alanda tasarruf sağlarken,
gereksinim duyulan silah alımlarını mümkün kılacak.
Vergi mükellefleri de bir ölçüde
rahatlayacak.
Denetim, Ergenekon gibi oluşumların, TSK kurumlarından yasadışı
yollardan silah temininin de önünü kesecek.
***
*
Lale Sarıibrahimoğlu, Türk Silahlı Kuvvetleri, DCAF-TESEV
Güvenlik
Sektörü Çalışmaları Dizisi, Almanak
Türkiye 2005, Güvenlik Sektörü ve
Demokratik Gözetim)
** Milli Savunma Bakanlığı nın (MSB) son
olarak 2000 yılında yayımladığı Beyaz Kitap ında
görüleceği üzere, MSB
bütçesi dışında savunmaya ayrılan kaynaklar,
şöyle sıralanıyor;
• Savunma Sanayii Destekleme Fonu (SSDF),
• Türk Silahlı Kuvvetleri
Güçlendirme Vakfı (TSKGV) kaynakları, (Bu vakfın
hissedar olduğu yaklaşık 15 silah şirketi bulunuyor),
• Jandarma Genel Komutanlığı bütçesi,
• Sahil Güvenlik Komutanlığı
bütçesi,
• Geri ödemeleri Hazine Müsteşarlığı
bütçesinden yapılan devlet ve firma kredileri,
• Milli Savunma Bakanlığı nın özel kanunlara dayanan
gelirleri.
Kaynak: Lale KEMAL/Taraf |
|
